کلید رویارویی با کاستی های اقتصادی حاکم

تاریخ تحولات اقتصادی جهان مملو از اقت و خیز یا دوره های تکرار شونده رونق و رکود است. نوسان هایی که در علم اقتصاد چرخه های تجاری (Business Cycle) نامیده می شوند، دوره هایی که  ویژه اقتصادهای آزادند، لذا تسری آنها به اقتصادهای متمرکز و بسته دولتی همچون اقتصاد حاکم در ایران کاری بیهوده و سبب اتلاف غمر و سرمایه است. اما اقتصادهای بسته ومتمرکز دولتی از جمله اقتصاد حاکم در ایران بیشتر با برخی بیماری ها مانند تورم،کسادی، تورم همراه با رکود و. . . رو در رو می شوند.

بگذریم!

عمده ترین مسائل اصلی اقتصاد کلان، در کلیه جامعه های انسانی درک ویژگی های همین چرخه های تجاری یا بیماری ها می باشد. بنابراین نخست باید ویژگی ها و ریشه های این نوسان ها و بیماری هارا شناخت تا آنکه بتوان سیاست های دولت را برای کاهش شدت و آثار مخرب این چرخه ها و بیماری ها تعیین کرد.

و اما برخی بیماری های اقتصادی که هم اکنون اقتصاد ایران به آن دچار است عبارتند از:

1)    تورم (Inflation) که فراگرد افزایش پیوسته و همه جانبه قیمت های پولی کالا و خدمات است و یا به معنایی برابر کاهش پیوسته و همه جانبه ارزش پول می باشد، که در اقتصاد ما می تواند ناشی از بیماری هلندی باشد که البته بخش اصلی آن چنین است.

2)    کسادی (Recession) مرحله ای در سیر کسب و کار است که در آن:

•      اغلب میزان خرید مصرف کنندگان  شدیداً کاهش می یابد.
•      موجودی انبارها به طور مستمر کمابیش کاهش می یابد.
•      مراکز اقتصادی از میزان تولید خود می کاهند.
•      سود فعالیت های تولید و تجارت سریعتر از تولید افول می کند و بنابراین تولید واقعی کاهش می یابد.
•      سرمایه گذاری اقتصادی در کارخانه ها و تجهیزات به شدت کاهش پیدا می کند.
•       تقاضای نیروی کار کاهش می یابد. به این ترتیب که ابتدا به شکل کاهش ساعات کار در هفته و سپس اخراج کارگران و بیکاری شدید نمود پیدا می کند.
•      با کاهش مصرف تورم کاهش می یابد. همراه با کاهش نیاز به مواد خام، قیمت این مواد دچار نوسان می شود.
•      دستمزد ها و قیمت خدمات کمتر دچار کاهش می شوند اما در دوره افت اقتصادی دیگر از نرخ افزایش پیشین برخوردار نخواهد بود.
•      سود تجاری به شدت کاهش می یابد. سرمایه گذاران فرارسیدن این دوره را پیش بینی کرده و در نتیجه قیمت سهام کاهش می یابد.
•      به دلیل کاهش میزان تقاضای واقعی وام، نرخ های بهره نیز عملاً دچار افت می شود.

3 - رکود (Stagnation: مرحله ای در مسیر کسب و کار است که اقتصاد جامعه با کاهش شدید تولید ناخالص داخلی، بیکاری شدید، افت شدید قیمت ها (به نرخ واقعی و ثابت)، سقوط بورس و ورشکستگی عمومی رو به رو می شود.

4- تورم رکودی (Stagflation): اصطلاحی است که از ترکیب تورم (Inflation) و رکود (Stagnation) ایجاد شده و به حالتی از اقتصاد اشاره دارد که بیکاری و رکود اقتصادی همزمان با افزایش قیمت ها در آن حاکم می شود. دوره ای که بعد از دوره کسادی (Recession) ظهور می کند و چندیست  بر اقتصاد ملی ما حاکم شده  است، لذا ساده ترین راه اصلاح آن اقدام در مرحله کسادی است. زیرا بعد از برقراری تورم رکودی امکان خروج از رکود بدون افزایش نرخ تورم غیر مقدور است. زیرا مهار تورم در گروی کاهش یا دست کم مهار و حفظ سطح نقدینگی، پایه پولی و سرعت گردش پول است، در حالی که خروج از رکود مستلزم، تولید و مصرف بیشترو بیشترو به طبع آن افزایش نقدینگی است که خود تورم زا می باشد.

بنابراین کلید خروج از رکودتورمی حاکم بر اقتصاد کشور،شهامت توام با صداقتِ پذیرش این واقعیت است که حفظ استاندارد تضنعی زندگی برقرار، که بنا به اشارات مکرر با وجوه حاصل از فروش دارایی های به سرمایه تبدیل شده یا قابل تبدیل به سرمایه ایجاد شده است، با درآمدواقعی کشور، و حتا با فروش مانده دارایی های به سرمایه تبدیل شده نیز غیر مقدور است. از این رو در شرایط کنونی تنها راه رویا رویی باکاستی های اقتصادی فراگیر، کاهش هزینه های قابل کاهش اعم از دولتی وغیر دولتی، افزایش تولید داخلی، کاهش واردات کالاهای مصرفی و مصارف زائد، تغییر سیاست های حاکم بر سرمایه گذاری های داخلی و خارجی باتکیه بر سرمایه گذاری های کار بر و صرفاً مزیت های نسبی، سیاست های پولی/ مالی و ارزی ثبات آور و تقویت کننده بنیه مالی دولت، کاهش هزینه های صادرات و واردات و... است، و لاغیر که صد البته بحث درباره هرکدام فرصت مناسب دیگری را طلب می کند.